Şanzıman Nedir ve Çeşitleri Nelerdir?

Şanzıman motordan aldığı enerjiyi tekerleklere aktaran bir parçadır bu tanım şanzıman nedir? sorusuna verilebilecek en basit cevaptır. Bunu tek başına yapamayacağı için şanzıman ve ona ait parçalar çok önemlidir ve oldukça maliyetlidir. Aynı zamanda sürüceler içinde epey maliyetlidir.

Şanzımanın bir takım görevleri vardır. Bu görevleri yerine getirememesi sonucu araçta arızalar meydana gelmektedir. Manuel araçlarda hangi görevleri vardır ilk önce onu öğrenelim.

Şanzımanın görevi:

• Araç rolantideyken çalışmasını sağlamaktadır. Yani araç durur vaziyetteyken çalışmasını sağlar.
• Aracı hareket ettirmek şanzımanın en büyük görevidir. Fakat bunu tek başına yapamayacağı için debriyaj yardımı ile bunu sağlar.
• Aracın diş uyumuna göre en uygun güce en uygun torku sağlar yani en uygun viteş değişimini sağlayabilmektedir.
• Aracın en hızlı ve en ekonomik şekilde aracın gitmesini sağlaması görevleri arasındadır.
• Bir diğer görevi ise aracın geri geriye gitmesini (R) sağlamaktır diyebiliriz.

Her şanzımanın çalışma prensibi farklıdır. Bu sebeple de şanzımanların çalışma prensiplerine göre şanzıman çeşitleri bulunmaktadır. Teknoloji hızla ilerledikçe otomobil sektörü de geliştiğinden birçok otomobil markası kendi şanzımanlarını üretmeye ve çıkarmaya başlamıştır.

Bu sebeple de günümüzde yaygın olarak gördüğünüz şanzımanların çoğu otomobil markalarının şanzımanlar üzerinde farklı birtakım ek değişimler yaparak elde edip piyasaya sürdükleri şanzıman türleri olduklarını görürsünüz.

Şanzıman çeşitleri temelde üç kategoriye ayrılır.  Günümüzde yaygın olarak kullanılanlar aşağıda verilmiştir:

• Manuel Şanzıman
• Otomatik Şanzıman
• Yarı otomatik Şanzıman

Her ne kadar yaygın olarak kullanılan oto şanzıman çeşitleri üç kategoride değerlendirilse de, şanzıman çeşitleri de kendi içlerinde çalışma prensiplerine göre detaylandırılır.

Şimdi şanzıman nedir çeşitleri nelerdir ve bunların görevlerinden bahsedelim.

Otomatik Şanzıman Nedir?

Otomatik şanzıman, vitesin D noktasında bulunmasıyla birlikte otomobilin hızını kendisinin belirlemesi olarak ifade edilebilir.

Tork konvertörlü şanzıman olarak da bilinen otomatik şanzıman yapılan yolculuklarda aracın hızına ve aldığı yüke bakarak vites geçişlerini kendiliğinden otomatik olarak uygulayan sistemdir. 

Otomatik şanzımanın kullanımı ilk olarak 1958 yılında DAF firması icat etmiştir.

Otomatik şanzıman türleri sayesinde manuel viteste sürücülerin vites geçişlerini kendilerinin ayarlamasına artık gerek kalmamaktadır. Günümüzde manuel vites yerine otomobil sürücüleri de dâhil birçok kişi yavaş yavaş otomatik şanzıman kullanımına geçmeye başladı.

Bu şanzıman çeşitleri sağladığı kolay kullanım özellikleri ve vites geçişlerini otomatik gerçekleştirmesiyle kullanıcıların göz bebeği olmuştur. Hatta sekiz vites seçim konumu olan otomatik şanzımanın içerisinde yer alan planet dişli set sayesinde acemi sürücülere keyifli ve performans açısından yüksek bir sürüş deneyimi sunar.

Manuel vitesteki gibi debriyaj kullanımına ihtiyaç duymadan vites değişim sürelerini ayarlayarak otomobilin motorundaki verimin artmasına yardımcı olur. Ekstra olarak kullanıcıların otomatik şanzıman tercih etmelerinin altında yatan temel sebep otomobillerde yakıt tasarrufu sağlamasından kaynaklıdır.

Otomatik şanzımanın üretimi uzun yıllara dayansa da otomobil sektöründe kullanımına geçişi daha yeni yeni başlamıştır. 4 ileri vites sayısına sahip olan otomatik şanzıman oldukça dayanıklı ve uzun ömürlüdür.

Kendi içerisinde birçok farklı türü bulunur. Ancak yaşadığımız çağda yaygın olarak kullanılan otomatik şanzıman çeşidi olarak tork konvetürlü şanzımanlar tercih edilir.

Manuel Şanzıman ve Görevleri

Düz vites olarak bilinen manuel şanzıman, kullanımı basit ve pratik gerektirmeyen şanzıman türü olarak karşımıza çıkar. Günümüzde yaygın olarak kullanılan en eski şanzıman türü olan manuel şanzımanda, vites otomatikman değiştirilmez.

Sürücü manuel şanzıman ayarını kendi vites kullanımına göre yapar. Sürücünün vitesi ve motoru birbirinden kolaylıkla seçebilmesi için genellikle debriyaj pedalı kullanılır.

Manuel şanzımanda debriyaj pedalına basılmadığında tork akışı sağlanır. Bu sayede debriyaj devre dışı kaldığı için sürücüler vitesi birinci vitese rahatlıkla alabilir.

Manuel şanzımanda standart bir debriyaj kullanılır. Birçok avantaja sahip olan manuel şanzıman kullanım açısından oldukça kolay olsa da günümüzde otomatik şanzıman otomobillerde daha fazla tercih edilmektedir.

Yarı Otomatik Şanzıman ve Görevleri

Otomobil üreticileri tarafından 1930 yıllarında arabalarda görülmeye başlanmıştır. Ana amacı pedal sayısını azaltarak kullanımı kolaylaştırmaktır. Bu yıllardan sonra otomatik şanzımanlar ve yarı otomatik şanzıman yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Normal bir şanzımanın robotize edilmiş haline yarı otomatik şanzıman deniliyor. Bu gelişen teknoloji ile yapılan işlev aynı ancak daha kolay bir şekilde aracın diğer organlarına aktarılıyor.

P – R – N ve D viteslerini araca ilk bindiğinizde zaten hemen farkedeceksiniz. Manual vitesli araçlara göre diğer bir farkı ise 3 pedal yerine 2 pedal kullanacaksınız. Otomatik araçlarda debriyaj olmadığını hepimiz biliyoruz evet. Fakat bu tür aksanlı araçlarda da debraj bulunmamaktadır. Sizlere son olarak en önemli avantajından bahsetmek istiyorum. Bunun için bir kıyaslama yapacağız. Otomatik viteslere göre %100 daha yakut tasarrufu sağlayan bu şanzımanlar sürücüleri maliyetlerden kurtarıyor.